Het onderzoek van Robert Mueller uitgelegd

Het kantoor van President Trumps advocaat wordt binnengevallen door de FBI, verschillende medewerkers van de Trump-campagne zijn gearresteerd, de door Trump ontslagen FBI-directeur brengt deze week een boek uit en een pornoster claimt een affaire te hebben gehad met de president en 130.000 dollar aan zwijggeld te hebben ontvangen. Wat is er in godsnaam allemaal aan de hand? Het onderzoek van speciaal aanklager Robert Mueller uitgelegd. 

In de eerste maanden van Trumps presidentschap lag het woord op veler lippen: impeachment, oftewel het staatsrechtelijk afzetten van de president. De verwachting dat dit daadwerkelijk ging gebeuren werd flink verhoogd door de aanstelling van Robert Mueller als speciaal aanklager. Dit is nu bijna een jaar geleden, Trump is nog niet afgezet en het onderzoek is er niet overzichtelijker op geworden. Tijd dus om te kijken waar we staan.

Wat is een speciaal aanklager?

Een speciaal aanklager is een rechercheur met nationale jurisdictie die opereert buiten het Ministerie van Justitie om en die verantwoording aflegt aan het Congres. Het idee is dat deze constructie een mate van onafhankelijkheid genereert die van belang is voor het onderzoeken van mogelijk misbruik van macht in de hogere regionen van de Amerikaanse overheid en binnen het Ministerie van Justitie zelf. De onafhankelijkheid van de huidige speciaal aanklager is echter niet zo groot als in het verleden. Naar aanleiding van de enorme (en vaak nutteloze) onderzoeken tijdens het presidentschap van Bill Clinton is besloten om de positie onder het toezicht te houden van het Ministerie van Justitie.

Wat onderzoekt Mueller?

Robert Mueller werd op 17 mei aangesteld door Rod Rosenstein, Staatssecreataris van Justitie, met het mandaat om onderzoek te doen naar:

“any links and/or coordination between the Russian government and individuals associated with the campaign of President Donald Trump, and any matters that arose or may arise directly from the investigation”.

Dit is een brede opdracht. Mueller krijgt hiermee de strategische ruimte om getuigen op verschillende manieren onder druk te zetten en om richtingen te verkennen die niet direct met Rusland te maken lijken te hebben, maar wel van belang kunnen zijn. En die ruimte heeft hij genomen. Het onderzoek van Mueller heeft zich tot nu toe opgesplitst in zes richtingen, elk met haar eigen verdachten, getuigen en veroordeelden.

I. Russische inmenging in de presidentsverkiezingen

Muellers onderzoek is op dit moment het meest serieuze en verreikende naar de pogingen van Russische staatsburgers om de Amerikaanse verkiezingen te beïnvloeden. De gelijksoortige onderzoeken van de Amerikaanse Senaat en het Huis van Afgevaardigden zijn zo goed als stukgelopen door onenigheid tussen Republikeinen en Democraten. Binnen dit onderzoek heeft Mueller al dertien Russen aangeklaagd voor het aanmaken en aansturen van nepaccounts op sociale media.

II. Coördinatie tussen de Trump-campagne en Rusland

Dit is het deel van het onderzoek dat de meeste aandacht krijgt in de media, en waar een gevaar voor President Trump persoonlijk ligt. Op dit moment is campagne-adviseur George Papadopoulos aangeklaagd door Mueller. Papadopoulos was geïnformeerd dat de Russen gevoelige informatie hadden over Hillary Clinton en besprak dit vervolgens met een Australische diplomaat, maar niet met de Amerikaanse overheid. Ook toonde hij meerdere malen interesse om een ontmoeting te plannen met Russische vertegenwoordigers om de informatie te bespreken. Hij loog hierover tegen de FBI.

Een ander gevoelig punt binnen dit onderzoek is de meeting in Trump Tower van 9 juni 2016. Deze meeting werd bijgewoond door campagnemanager Paul Manafort, Trumps zoon Donald Trump Jr., schoonzoon Jared Kushner en twee Russische lobbyisten: Natalia Veselnitskaya en Rinat Akhmetshin. Afgelopen zomer bleek dat de meeting werd gehouden om de mogelijke uitwisseling van gevoelige informatie over Clinton te bespreken, een ontdekking die extra gevoelig ligt gezien de snel daaropvolgende hack van de Democratische Partij door Russische hackers. De betrokkenheid van Trump bij deze meeting is onbekend, maar Mueller onderzoekt zijn rol in het opstellen van de officiële reactie van Donald Trump Jr.. In deze reactie werd beweerd dat de meeting ging over een adoptieprogramma van Russische kinderen in de VS.

Een derde richting die van belang is in dit onderzoek is een mogelijke meeting tussen Russen en Trumps advocaat Michael Cohen, wiens kantoor deze week werd binnengevallen door de FBI. Deze meeting zou plaats hebben gevonden in Tsjechië in augustus of september 2016. Cohen heeft deze meeting geheel ontkend, maar volgens sommige bronnen heeft Mueller bewijs dat Cohen wél naar Praag is gegaan rond die tijd. De inval van de FBI van deze week zou hier een relatie mee kunnen hebben.

Andere richtingen binnen dit onderzoek zijn de vele geheime meetings die Russische ambassadeur Sergey Kislyak had met campagnemedewerkers en het geheime communicatiekanaal dat Kushner met Rusland wilde opzetten vlak na Trumps verkiezing tot president.

III. Obstruction of Justice

Ik moest even googlen naar de juiste vertaling hiervan, maar daar gaan we: belemmering van de rechtsgang. Dit klinkt een stuk minder sexy dan het onderzoek naar Russische inmenging, maar dit misdrijf is wat Richard Nixon uiteindelijk tot ontslag dwong. Wat is er aan de hand? Trump probeerde FBI-directeur Comey meerdere malen ervan te overtuigen dat hij zijn onderzoek naar voormalig veiligheidsadviseur Michael Flynn zou moeten staken. Toen dit niet gebeurde werd Comey ontslagen door Trump. Vervolgens gaf hij op live-televisie toe dat een belangrijke reden hiervoor het onderzoek van de FBI naar de Russische inmenging was. Uit bronnen blijkt dat Trump kort daarop in een meeting met de Russische ambassadeur en minister van Buitenlandse Zaken zou hebben toegegeven dat het ontslaan van Comey de druk verlichtte. Ook hint Trump naar zijn (voormalige) medewerkers die gevaar lopen door het onderzoek van Mueller dat hij bereid is om hun straf kwijt te schelden. Amerikaanse presidenten hebben die macht. Al deze acties belemmeren de onderzoeken van de FBI en Mueller en verhinderen daarmee het Ministerie van Justitie in het uitvoeren van haar taak. Amerikaanse presidenten mogen dit dan weer niet doen.

IV. Financiële misdrijven

Onderdeel van Muellers mandaat is deze zin: “…and any matters that arose or may arise directly from the investigation.” Zoals eerder aangegeven geeft dit Mueller de vrijheid om zaken te onderzoeken die niet direct met Rusland te maken lijken te hebben en om extra bewijslast te verzamelen om getuigen in het Rusland-onderzoek onder druk te zetten. Voormalig campagnemanager Paul Manafort is op deze wijze aangeklaagd voor zijn zakelijke relaties met Oekraïense lobbyisten en het witwassen van geld. Manaforts zakenpartner Rick Gates heeft gelijksoortige aanklachten gekregen en heeft besloten om mee te werken met Muellers onderzoek. Beide mannen waren maandenlang actief in de top van de Trump-campagne.

Daarnaast is Mueller ook geïnteresseerd in zakelijke transacties van Trumps schoonzoon Jared Kushner en het reilen en zeilen van de Trump-organisatie zelf in de afgelopen paar jaar. Trump zelf heeft meerdere malen aangegeven dat deze richting voor hem een duidelijke red line zou zijn.

V. Overige buitenlandse invloeden op de verkiezing

In dit deel van het onderzoek kijkt Mueller of de zakelijke relaties van Kushner het beleid van Trump beïnvloeden in Qatar, China, Rusland, Turkije en de Verenigde Arabische Emiraten. Ook wordt via een zakenman met connecties in de Emiraten onderzocht of er in januari 2017 een meeting heeft plaatsgevonden op de Seychellen tussen de broer van de Minister van Onderwijs en een hooggeplaatste Russische beambte. Veel dichter bij het plot van een Bond-film gaat het niet komen.

VI. Leugens tegenover de FBI en de speciaal aanklager

Liegen tegen de FBI of een speciaal aanklager is in Amerika een zwaar misdrijf met een flinke celstraf. Zodra Mueller ontdekt dat een getuige eerder heeft gelogen, zet hij hem of haar daarmee onder druk. De celstraf kan namelijk verminderd worden als de getuige besluit om mee te werken met een van de bovenstaande onderzoeken. Papadopoulos, Flynn en Gates hebben deze weg gekozen. Dit is een kleiner deel van het onderzoek, maar met mogelijk grote gevolgen. Nixons positie werd uiteindelijk ook onhoudbaar gemaakt door getuigen die besloten om zichzelf te beschermen en het Watergate-onderzoek te helpen.

Hoe veilig is Muellers positie?

Vrij precair. De President uit steeds vaker openlijk zijn onvrede over Mueller en de richting van het onderzoek. Daarnaast heeft het Congres nog geen wet gemaakt die Mueller beschermt voor de president. Trump kan Mueller niet direct ontslaan, omdat de speciaal aanklager wordt aangesteld door het Ministerie van Justitie. Staatssecretaris Rosenstein heeft eindverantwoordelijkheid over Mueller. Rosenstein toont geenszins bereidheid om Mueller te ontslaan, en is juist een belangrijke factor in de omvang en snelheid van het onderzoek. Trump kan twee dingen doen als hij van Mueller af wil.

  1. Rosenstein ontslaan. Dan valt de verantwoordelijkheid over Mueller bij Rosenstein’s plaatsvervanger. Als die persoon Mueller ook niet wil ontslaan moet Trump doorgaan met het ontslaan van ambtenaren van het ministerie totdat iemand bereidheid toont om Mueller te ontslaan. Nixon hanteerde een zelfde aanpak toen hij van het Watergate-onderzoek af wou komen. Die aanpak liep toen niet goed af, maar Trump kan in ieder geval wel zijn favoriete zin vaak uitspreken.
  2. Jeff Sessions, de Minister van Justitie, ontslaan. Rosenstein gaat over Muellers onderzoek omdat Sessions zich heeft teruggetrokken. Dit deed hij toen zijn eigen geheime meetings met de Russische ambassadeur bekend werden en hij dus te maken kreeg met een belangenconflict. Een nieuwe minister zou automatisch het onderzoek van Mueller overnemen. Nadelen voor Trump? Jazeker. Een nieuwe minister zou goedgekeurd moeten worden door de Amerikaanse Senaat, en in het huidige politieke klimaat is het zeer onwaarschijnlijk dat dat gebeurt.

Het is overigens ook onwaarschijnlijk dat Muellers onderzoek stopt als hij ontslagen wordt. De huidige aangeklaagden moeten sowieso nog een rechtszaak krijgen en Muellers ontslag zou zo’n rel kunnen veroorzaken dat de aanstelling van een nieuwe speciaal aanklager mogelijk is.

En hoe zit het dan met die pornoster?

Juist. Stormy Daniels. Trump zou een affaire met haar hebben gehad in 2006. Vervolgens heeft Trumps advocaat Michael Cohen (die niet naar Praag gegaan zou zijn) haar 130.000 dollar aan zwijggeld betaald, volgens hem uit zijn eigen zak, en zonder dat Trump ervan wist. Het probleem? Het geld was vlak voor de verkiezingen betaald. Als het geld niet van Cohen was, maar van de Trump-organisatie (wat een stuk waarschijnlijker is), zou de betaling illegaal zijn omdat hij niet officieel was aangemerkt als een campagne-uitgave.

De media besteden veel aandacht aan dit schandaal, maar het lijkt geen prioriteit te zijn in het onderzoek van Mueller. Hij heeft de informatie namelijk doorgespeeld naar de staat New York en de FBI, die vervolgens de inval van Cohens kantoor hebben uitgevoerd. Deze inval kan natuurlijk ook veroorzaakt zijn door andere zaken waarbij Cohen mogelijk betrokken was, zoals bijvoorbeeld de ontmoeting met Russen in Praag of crimineel gedrag in de Trump-organisatie. De inval is in ieder geval een interessant drukmiddel voor Mueller om Cohen aan het praten te krijgen, en door de informatie door te spelen naar New York verkleint Mueller de kans dat Trump Cohen kan vrijspreken. Als de advocaat namelijk door New York wordt aangeklaagd in plaats van door Mueller, heeft Trump geen jurisdictie om een pardon uit te spreken. De macht van de president kent wel degelijk grenzen.

Is impeachment waarschijnlijk?

De vraag waar iedereen mee bezig is, maar die haast onmogelijk is om te beantwoorden. Impeachment is een politiek, geen juridisch proces. Het vindt plaats als een meerderheid van het Huis van Afgevaardigden daartoe besluit. Vervolgens moet tweederde van de Senaat besluiten of de impeachment ook daadwerkelijk leidt tot de afzetting van de president. Trump kan niet vervolgd worden terwijl hij president is. Mueller zal rapportages aan het Congres geven over zijn bevindingen en vervolgens moeten de volksvertegenwoordigers besluiten of ze stappen willen ondernemen. Als uit bewijslast en getuigenissen blijkt dat de president misdrijven heeft begaan, wordt het politiek steeds lastiger voor Republikeinse volksvertegenwoordigers om niet over te gaan op de afzettingsprocedure. Als de president afgezet wordt, kan hij wel vervolgd worden.

Maar is het waarschijnlijk? Dat gaat afhangen van Muellers bevindingen, de snelheid waarmee het onderzoek verder gaat en de politieke machtsverhoudingen in Washington. Bij de tussentijdse verkiezingen in november kunnen de Democraten zowel in de Senaat als in het Huis van Afgevaardigden een meerderheid behalen. Impeachment wordt daarmee een stuk waarschijnlijker.

Welke conclusies vallen er uit dit alles te trekken? Muellers onderzoek is enorm omvangrijk en wordt op hoog tempo uitgevoerd. Maar de verschillende richtingen waarin het onderzoek zich beweegt maken het ook lastig om te volgen wat er allemaal gebeurt. Dit kan verkeerde verwachtingen scheppen, zeker met betrekking tot een mogelijke afzetting. Voor nu is het dus nog vooral afwachten. Excuses voor de anti-climax.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s